اسرا دوغان / مهرى آريانفر
47
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
4000 رقم متعلق به محمد نامى كه در شام فوت كرده است ، همراه با ساير اموال وى ضبط و توسط صاحبدولت ، شيخ ، امير حجاج اخذ شد . اموال حسينخان نامى و ساير اشيا [ ى ] متعلق به وى به قرار ذيل است : 127 اشتر ، 45 چادر و خيمه ، 200 قربه ( نوعى مشك چرمى ) و مشك ، 1 تخت روان ، 1 طاقه شال ، 4 رأس اسب . Cevdet Hariciye 5351 / 0075 [ سند چهارم ] ماده ثالث : مفاد عليه از طرف شاه شرف خاقانيه باهر ، مانند مير حج مصر و شام ، امير حج تعيين شود . حجاج ايرانى از طريق زبيده ، يعنى از طريق بغداد به كعبه مقصود مىرسند . امناى دولت عليّه عثمانى مأمورند طريق مزبور را آباد كرده و بركههايش را تطهير كنند . يك شخص تعيين شود تا دائماً به اين امر مباشرت شود و دواب و لوازم حجاج را مباشر بغداد ، با قيمت مناسب بفروشد . به گونهاى در اين كار اهتمام كنند كه حجاج جهت تهيه لوازم ، دچار زحمت نشوند . ماده رابعه : وكلاى دو دولت در استانبول و اصفهان ساكن هستند . وقتى كه امير الحج روانه مىشود ، وكيل گماشته آن طرف ، يعنى فردى كه در اصفهان اقامت مىكند ، يك وكيل جايگزين داشته باشد . كذالك وكيل اين طرف نيز از رفت و بازگشت حجاج در استانبول خبردار شود . تبصره : هر فرد حجاج و زوارى كه ميايد ، با اهالى روم برادرانه و دوستانه رفتار كنند . با چنين سلوكى ، دشمنى قبل از اين كه به سبب تعصب مذهب با اهل ايران وجود داشت ، متروك شوند . [ با توجه به متن سند ، اين معاهده در زمان نادرشاه ميان ايران و عثمانى بسته شد . احتمالًا در سال 1156 ق صورت گرفته باشد ] . BOA . Hatt Humayun , 003 / 92 c 1